Els Doeleman

De besmette stad

De besmette stad

Het is 100 jaar geleden dat Paul van Ostaijen ‘Bezette stad’ publiceerde. De bundel is nog steeds een feest om te lezen. Poëzie met een gevoel van vrijheid, die ongeëvenaard is. De bundel spettert van het leven en levert kritiek op de historische context waarin hij is ontstaan, het bezette Antwerpen in de Eerste Wereldoorlog. Hij schreef de bundel in Berlijn waar hij zich liet inspireren door het communisme, de avant-gardekunst en het dadaïsme. Dit resulteerde in een waanzinnige typografie zonder losgezongen te raken van betekenis. 

Vijfenzestig hedendaagse kunstenaars ‘antwoorden’ op ‘Bezette stad’ met de ‘Besmette stad’. Deze nieuwe bundel staat vol met teksten gïnspireerd door de gedichten van Paul van Ostaijen maar dan uit de lock-down-tijd. 

 

 
 
 
 

Aan de slag

De bundel bracht mij op het volgende idee: ik  vraag jullie om een eigen ‘antwoord’ te schrijven op het volgende gedicht van Paul van Ostaijen: 

Marc groet ’s morgens de dingen

Dag ventje met de fiets op de vaas met de bloem
                                                                       ploem ploem
dag stoel naast de tafel
dag brood op de tafel
dag visserke-vis met de pijp
                            en
dag visserke-vis met de pet
                        pet en pijp
            van het visserke-vis
                     goeiendag

Daa-ag vis
dag lieve vis
dag klein visselijn mijn

Paul van Ostaijen, uit Music-Hall

Een ‘antwoord’ kan alle kanten op, zowel in proza als in poëzie, van een eigen groetgedicht tot een essay over manieren van hallo en dag zeggen. Je kunt je laten inspireren door het gedicht hieronder van Ingmar Heytze, een gedicht dat geïnspireerd is op het bovenstaande van Paul van Ostaijen. Het staat in: “De honderd van Heytze’. Kijk maar waar je uitkomt. Alles is welkom. 

Dit is  het antwoord van Ingmar Heytze:

Dichter groet ’s morgens de dingen

Dag kruk, dag zeikerds, dag café,
hé fiets, ha slot, ga nou eens open,
juist. Zeg voorwiel, blijf eens recht,
o handen, hou dat stuur nou vast,

dag schots en scheve sterrenbeelden,
vlieg toch niet zo snel voorbij,
dag harde koude kinderhoofdjes
blauwgroen in mijn ribbenkast-

ha die voordeur, leeg portiek,
hoi trap, daar kom ik, stommel stommel,
antwoordapparaat vol ruis,
we zijn weer thuis. Dag twijfelaar,

wat ben je koud en leeg
zo zonder haar.

 
 
 
 

Veel plezier met deze schrijfopdracht, Els

De besmette stad

De boekenkast als schrijfmotor

De boekenkast als schrijfmotor

Een tijdje geleden fietste ik over de Amsterdamse straatweg en op de hoek van de Mimosastraat te Utrecht zag ik deze geweldige boekenkast van Jan Heinsbroek. Hij maakte deze muurschildering een paar jaar geleden van een boekenkast, waarin wijkbewoners hun favoriete boek hadden gezet. Zo vertelt de muur prachtige verhalen uit deze buurt.

 

 
 

Aan de slag

Maak zelf een plaatje van (een deel van) je boekenkast en vertel het verhaal dat daarbij hoort. Misschien over één boek, misschien over een plank met een paar lievelingsboeken, misschien over een hele afdeling of de kast zelf. Kijk maar hoe het voor jou uitkomt.

Hoe je te werk kunt gaan

Ga een tijdje voor je boekenkast zitten en laat alles wat zich aandient aan gedachten en associaties zonder oordeel langskomen. Over de kast zelf, de plek ervan, een boek en hoe en wanneer je het kreeg. Welk verhaal dat boek vertelde en hoe dat een rol speelde in je leven. Over een plank vol met boeken en hoe je die verzameling aanlegde. Hoe je zat te lezen in dat ene prentenboek. Hoe je bijvoorbeeld aan al je boeken over bijen-houden kwam. Laat alles door je heen gaan en voel na een tijdje wat energie heeft, wat het meest nu door jou verteld wil worden. Ga dan pas schrijven en vind de vorm waarin jouw tekst het best verteld kan worden.

 
 

Veel plezier met deze schrijfopdracht, Els

Ik ga op reis

Reizen in de buurt, ver weg, in je hoofd, langs herinneringen en associaties. De mogelijkheden zijn legio. Er is een kinderspelletje waarbij ieder in de kring van kinderen om de beurt zegt: ik ga op reis en neem mee: een tandenborstel. En de volgende herhaalt wat de voorgaande kinderen hebben gezegd en voegt iets toe aan de steeds langer wordende lijst wat mee moet voor de reis: een tandenborstel, een bikini, een olifant…etc. Een goede geheugentraining en aanleiding voor hilariteit. Dit spel bracht me de volgende schrijfopdracht.

 

Vertrek

  • Maak eens een lijstje van verschillende reizen die je maakte  of wilt maken.
  • Maak eens een lijstje van zaken die mee moe(s)ten, praktische zaken en abstractere als veel geduld, zin in, verwondering, mooie zonsondergangen, een goed humeur, een nieuwe taal, scherpe zintuigen. Blijf aanvullen en jezelf verbazen.
  • Maak een lijstje van zaken die je mee terugneemt als je weer naar huis gaat. Zorg ook hier voor verrassingen, onverwachte items en mooie vondsten. 

Lees je lijstjes en voel waar de energie zit, wat verrast je, wat wil geschreven worden? Ga dan schrijven en kijk welke tekstvorm geschikt is voor wat jij te vertellen hebt.  Laat het ontstaan. Misschien wordt het een lijstjesgedicht, misschien een brief aan een achterblijver of verre vriend, misschien een essay over het huidige reisgedrag of een rijke ervaringstekst.
De eerste versie hinkt waarschijnlijk nog op veel gedachten. Neem de tijd om je tekst even te laten liggen en met schaven en schuiven je tekst te verbeteren voordat hij de wereld in mag, op reis van jou naar een ander.
 


 
 

Veel plezier met deze schrijfopdracht, Els

Terloops

Kort geleden is uitgeverij van Oirschot begonnen met de reeks Terloops.

De coronatijd zal daar zeker een rol in gespeeld hebben: veel mensen zijn in deze tijd gaan wandelen. In deze reeks is ieder deeltje gevuld met het wandelverhaal van een schrijver. Misschien heb je ze zien liggen bij jouw boekhandel.

Zo wandelt Marjoleine de Vos door Noord-Groningen, Sander Kollaert zoekt naar tekenen van een nieuwe de lente in Zweden, Joyce Roodnat wandelt aan de hand van haar moeder in Amsterdam oost en Thomas Rosenboom door het centrum van de stad. Op Texel wandelen Stine Jensen en haar zus jaarlijks naar de appeltaart.

Die boekjes zijn zo leuk om te lezen omdat ik die wandelingen kan meebeleven en deels herken door hun zintuiglijke manier van schrijven maar ook omdat ik allerlei uitstapjes voorgeschoteld krijg waar ik graag in mee ga. Dat zijn dus naast interessante omgevingen ook historische uitstapjes, weetjes over de omgeving, filosofietjes, mooie gedachten, associaties en persoonlijke herinneringen.

 

Iedereen wandelt. Misschien was dat vandaag of gisteren of lang geleden, dichtbij huis of ver weg op reis. Dezelfde wandeling altijd naar school of die heel speciale in de bergen.

Maak een lijstje met wandelingen die je je herinnert, misschien maak(te) je ze alleen of misschien samen. Kies er één waar je zin in hebt.

Zet die wandeling op een groot vel en laat daar omheen alles in trefwoorden terecht komen wat je je herinnert. Omcirkel wat bij elkaar hoort. Denk daarbij aan alle zintuigen, wat zie je, hoor je, ruik je, voel je met je huid, proef je. Denk ook aan  allerlei mogelijke uitstapjes, aan herinneringen, weetjes, filosofietjes, gedachten, associaties en gevoelens.

Neem daarvoor de tijd, ten minste een kwartier.

Lees terug, zie verbanden, vul aan en voel waar de energie zit, wat wil nu door jou geschreven worden?

Ga dan schrijven en al schrijvend zal de vorm zich aandienen die voor jouw tekst klopt. Wordt het een groot wandelverhaal, een gedicht, een brief aan je wandelmaatje, een essay over lopen door de natuur of in de stad? Alles kan. Leg vervolgens een tijdje weg en ga dan pas herschrijven, aanvullen en verbeteren.

Vergeet niet te genieten en anderen mee te laten genieten van jouw tekst(en).

 
 

Veel plezier met deze schrijfopdracht, Els

snow, ice, frost-496875.jpg

Vers is het spoor

Winterwegen

Niet alleen vossesporen, de achterwaarts
wijzende patrijzeprenten in de sneeuw,
maar ook de winterwegen,
smalle looppaden tussen schuur en erf
op geen kaart te vinden

Ieder huis rust als een spin
in ’t midden van zijn eigen wegennet

Een tijdelijke taal
zoals het blaffen van een hond
stemmen achter een bosrand

Taal die niet begrepen hoeft te worden
zoals een kinderkrabbel: teken van
iets dat achter de rug is

Wanneer de winterwegen smelten
blijft het vermoeden van een landkaart
onder onze voeten

De eerste zwaluwen hoog in de
lege lucht, zij kunnen hem lezen wellicht
zij volgen andere wegen.

J. Bernlef
Uit: Woorden in vrijheid (1990)


Vers is het spoor: 

Een schrijfopdracht over de wegen die je aflegt. Jij bent de spin te midden van je eigen wegennet. Schrijf berichten over dat net in woorden en/of beelden.

Dat mogen
korte of lange berichten worden.
over ver of dichtbij gaan.

Laat die verschillende berichten een geheel vormen
zodat we een vermoeden van jouw zomerlandkaart kunnen krijgen.

Laat je inspireren door dit gedicht van Bernlef

Veel plezier met deze schrijfopdracht, Els

Hoe vaak je ook ging

Hoe vaak je ook ging

Even vaak kwam je aan

Ieder spoor blijft bestaan

Waar je was legt je vast

 

Geen stap die je zet

Wordt ooit over gedaan

Je bent hier nog niet weg

Of je komt er vandaan

 

Ingmar Heytze

Aan het eind van Biltstraat, vlakbij de Berenkuil in Utrecht kun je een muurschildering met een gedicht van de Utrechtse dichter Ingmar Heytze.
Een plek om even bij stil te staan, inspiratie om te schrijven.

Waar kom jij vandaan? Ongetwijfeld van heel veel verschillende plekken, van ver weg of dichtbij op de wereld, langer of korter geleden in tijd.

Verzamelen
Maak een lijst van waar jij vandaan kwam, plekken die je nu te binnen schieten.  Welke plekken legden jou het meeste vast, klinken het meest in je door?

Kiezen
Kies uit je lijst de plek waar je het meest zin in hebt en ga erover schrijven.

Schrijven
Gebruik je zintuigen om die plek tot leven te brengen voor een lezer en zoek woorden en beelden voor hoe die plek in je doorklinkt.
Misschien wordt het een verhaal, een gedicht, een brief, een essay of een miniatuurtje, kijk waar je al schrijvend uitkomt, welke vorm het beste past

Veel plezier met deze schrijfopdracht, Els